Kompletny pakiet dokumentacji do zajęć edukacyjnych „Porozumiewanie się” dla klas I–III szkoły podstawowej, opracowany z uwzględnieniem nowej podstawy programowej 2026 dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym.

Materiał został przygotowany zgodnie z kierunkiem i wymaganiami nowej podstawy programowej kształcenia ogólnego dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, stosowanej od roku szkolnego 2026/2027.

Pakiet stanowi praktyczne wsparcie dla nauczycieli prowadzących zajęcia edukacyjne „Porozumiewanie się”. Łączy w jednym zestawie:

✓ wzorcowy roczny plan zajęć,
✓ arkusz funkcjonalnej obserwacji umiejętności komunikacyjnych ucznia,
✓ przykładowe zapisy do oceny efektywności zajęć.

Dzięki temu nauczyciel otrzymuje spójną dokumentację wspierającą planowanie pracy, obserwację funkcjonowania ucznia, monitorowanie postępów oraz ocenę efektywności podejmowanych działań.

Zgodnie z nową podstawą programową 2026

Nowa podstawa programowa podkreśla praktyczny charakter rozwijania kompetencji językowych i komunikacyjnych oraz wykorzystywanie przez ucznia wszystkich dostępnych sposobów porozumiewania się.

W zajęciach „Porozumiewanie się” uwzględniono m.in.:

✓ reagowanie na obecność drugiej osoby i komunikaty,
✓ inicjowanie kontaktu i kierowanie uwagą drugiej osoby,
✓ wyrażanie potrzeb, wyborów, zgody, odmowy i protestu,
✓ prowadzenie rozmowy i przestrzeganie zasad interakcji,
✓ komunikowanie się z różnymi osobami i w różnych sytuacjach,
✓ mówienie o sobie, swoich planach, potrzebach, emocjach i opiniach,
✓ opowiadanie o wydarzeniach,
✓ przekazywanie informacji i formułowanie prostych instrukcji,
✓ proszenie o pomoc i informowanie o sytuacjach niebezpiecznych lub naruszających granice,
✓ komunikację wspomagającą i alternatywną – AAC,
✓ polski język migowy – PJM, jeżeli jest wykorzystywany przez ucznia,
✓ technologię asystującą wspierającą komunikację,
✓ funkcjonalne czytanie i pisanie,
✓ proste teksty użytkowe, teksty w języku prostym oraz teksty łatwe do czytania i rozumienia – ETR,
✓ rozwijanie komunikacji w naturalnych sytuacjach szkolnych i pozaszkolnych.

Nowa podstawa wskazuje również, że umiejętności związane z porozumiewaniem się powinny być rozwijane w toku wszystkich zajęć, a nie wyłącznie podczas wyodrębnionych zajęć „Porozumiewanie się”.

Co zawiera pakiet?

1. Wzorcowy roczny plan zajęć edukacyjnych „Porozumiewanie się” dla klas I–III

Rozbudowany plan przeznaczony dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym.

Plan został przygotowany w taki sposób, aby nauczyciel mógł dostosować realizowane treści do indywidualnych możliwości, potrzeb i sposobu komunikowania się konkretnego ucznia.

Obejmuje m.in.:

✓ cele główne i szczegółowe,
✓ odniesienie do wymagań nowej podstawy programowej,
✓ rozwijanie rozumienia i nadawania komunikatów,
✓ inicjowanie i podtrzymywanie kontaktu,
✓ wyrażanie potrzeb, wyborów, zgody i odmowy,
✓ rozwijanie czytelnego i bezpiecznego sposobu wyrażania protestu,
✓ komunikowanie emocji i samopoczucia,
✓ rozwijanie umiejętności prowadzenia rozmowy,
✓ przekazywanie informacji o sobie i wydarzeniach,
✓ zadawanie pytań i odpowiadanie na pytania,
✓ przekazywanie prostych instrukcji i wiadomości,
✓ funkcjonalne czytanie i pisanie,
✓ komunikowanie bólu, dyskomfortu i potrzeby pomocy,
✓ bezpieczeństwo i komunikowanie własnych granic,
✓ komunikację wspomagającą i alternatywną – AAC,
✓ możliwość wykorzystania PJM,
✓ technologię wspierającą komunikację,
✓ rozwijanie komunikacji w naturalnych sytuacjach,
✓ generalizację nabytych umiejętności.

Treści zostały uporządkowane w układzie całorocznym z podziałem na miesiące – od września do czerwca.

Plan ma charakter elastyczny – nauczyciel może dostosować tempo, zakres i poziom trudności poszczególnych treści do funkcjonowania konkretnego ucznia lub zespołu.

2. Arkusz funkcjonalnej obserwacji umiejętności komunikacyjnych ucznia

Pakiet zawiera również praktyczny arkusz obserwacji ucznia, umożliwiający systematyczne monitorowanie jego funkcjonowania komunikacyjnego i zmian zachodzących w ciągu roku szkolnego.

Arkusz pozwala obserwować m.in.:

✓ reagowanie na komunikaty,
✓ inicjowanie kontaktu,
✓ wyrażanie potrzeb,
✓ dokonywanie wyborów,
✓ komunikowanie zgody, odmowy i protestu,
✓ proszenie o pomoc i przerwę,
✓ prowadzenie rozmowy,
✓ przekazywanie informacji,
✓ komunikowanie emocji i samopoczucia,
✓ komunikowanie bólu i sytuacji trudnych,
✓ zachowania komunikacyjne związane z bezpieczeństwem,
✓ korzystanie z AAC,
✓ funkcjonalne czytanie i pisanie,
✓ wykorzystywanie umiejętności w różnych sytuacjach.

Zastosowana skala obserwacji pozwala określić nie tylko, czy uczeń posiada daną umiejętność, ale również:

✓ jakiego zakresu wsparcia potrzebuje,
✓ na ile wykonuje ją samodzielnie,
✓ czy wykorzystuje ją w sytuacjach znanych,
✓ czy potrafi przenosić ją na nowe sytuacje.

Arkusz może być wykorzystywany do obserwacji początkowej, śródrocznej oraz końcowej, dzięki czemu ułatwia porównanie poziomu funkcjonowania ucznia na kolejnych etapach roku szkolnego.

3. Przykładowe zapisy do oceny efektywności zajęć „Porozumiewanie się”

Trzecim elementem pakietu jest rozbudowany bank gotowych sformułowań do oceny efektywności zajęć.

Zapisy odpowiadają obszarom rozwijanym w rocznym planie i zostały uporządkowane według kolejnych miesięcy.

Mogą stanowić pomoc podczas:

✓ bieżącej oceny postępów ucznia,
✓ oceny śródrocznej,
✓ oceny końcowej,
✓ podsumowania efektywności podejmowanych działań,
✓ przygotowywania informacji o funkcjonowaniu ucznia,
✓ pracy nad WOPFU i IPET.

Materiał zawiera również przykładowe sformułowania pozwalające opisać dynamikę postępu ucznia.
Pozwala to opisać nie tylko osiągniętą umiejętność, ale również poziom samodzielności ucznia, zakres potrzebnego wsparcia oraz rzeczywistą zmianę obserwowaną w toku pracy.

Zobacz również 

Porozumiewanie się – gotowy roczny plan zajęć dla klas IV–VIII | zestaw 2 planów | niepełnosprawność intelektualna umiarkowana i znaczna